(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.141. అధ్యాయః 141
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి ఆపది అభక్ష్యభక్షణేనాప్యాత్మరక్షణకరణే దృష్టాంతతయా విశ్వామిత్రశ్వపచసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-141-0x(5747)(70631)
హీనే పరమకే ధర్మే సర్వలోకవిలంఘితే।
అధర్మే ధర్మతాం నీతే ధర్మే చాధర్మతాం గతే॥ 12-141-1(70632)
మర్యాదాసు ప్రభిన్నాసు క్షుభితే లోకిశ్చయే।
రాజభిః పీడితే లోకే చోరైర్వాఽపి విశాంపతే॥ 12-141-2(70633)
సర్వాశ్రమేషు మూఢేషు కర్మసూపహతేషు చ।
కామాల్లోభాచ్చ మోహాచ్చ భయం పశ్యత్సు భారత॥ 12-141-3(70634)
అవిశ్వస్తేషు సర్వేషు నిత్యం భీతేషు భారత।
నిత్యం చ హన్యమానేషు వంచయత్సు పరస్పరం॥ 12-141-4(70635)
ప్రదీప్తేషు చ దేశేషు బ్రాహ్మణ్యే చాతిపీడితే।
అవర్షతి చ పర్జన్యే మిథో భేదే సముత్థితే॥ 12-141-5(70636)
సర్వస్మిందస్యుసాద్భూతే పృథివ్యాముపజీవనే।
కేనస్విద్బ్రాహ్మణో జీవేజ్జఘన్యే కాల ఆగతే॥ 12-141-6(70637)
అతితిక్షుః పుత్రపౌత్రాననుక్రోశాన్నరాధిప।
కతమాపది వర్తేత తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 12-141-7(70638)
కథం చ రాజా వర్తేత లోకే కలుషతాం గతే।
కథమర్థాచ్చ ధర్మాచ్చ న హీయేత పరంతప॥ 12-141-8(70639)
భీష్మ ఉవాచ। 12-141-9x(5748)
రాజమూలా మహాబాహో యోగక్షేమసువృష్టయః।
ప్రజాసు వ్యాధయశ్చైవ మరణం చ భయాని చ॥ 12-141-9(70640)
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చ భరతర్షభ।
రాజమూలా ఇతి మతిర్మమ నాస్త్యత్ర సంశయః॥ 12-141-10(70641)
తస్మింస్త్వభ్యాగతే కాలే ప్రజానాం దోషకారకే।
విజ్ఞానబలమాస్థాయ జీవితవ్యం భవేత్తదా॥ 12-141-11(70642)
అధాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
విశ్వామిత్రస్య సంవాదం చండాలస్య చ పక్కణే॥ 12-141-12(70643)
త్రేతాద్వాపరయోః సంధౌ పురా దైవవ్యతిక్రమాత్।
అనావృష్టిరభూద్ధోరా లోకే ద్వాదశవార్షికీ॥ 12-141-13(70644)
ప్రజానామతివృద్ధానాం యుగాంతే సముపస్థితే।
త్రేతాయాం మోక్షసమయే ద్వాపరప్రతిపాదనే॥ 12-141-14(70645)
న వవర్ష సహస్రాక్షః ప్రతిలోమోఽభవద్గురుః।
జగామ దక్షిణం మార్గం సోమో వ్యావృత్తమండలః॥ 12-141-15(70646)
నావశ్యాయోఽపి రాత్ర్యంతే కుత ఏవాభ్రరాజయః।
నద్యః సంక్షిప్తతోయౌఘాః కించిదంతర్గతాఽభవన్॥ 12-141-16(70647)
సరాంసి సరితశ్చైవ కూపాః ప్రస్రవణాని చ।
హతత్విషో న లక్ష్యంతే నిసర్గాత్పూర్వకారితాత్॥ 12-141-17(70648)
భూమిః శుష్కజలస్థానా వినివృత్తసభాప్రపా।
నివృత్తయజ్ఞస్వాధ్యాయా నిర్వషట్కారమంగలా॥ 12-141-18(70649)
ఉత్సన్నకృషిగోరక్షా నివృత్తవిపణాపణా।
నివృత్తపూర్వసమయా సంప్రనష్టమహోత్సవా॥ 12-141-19(70650)
అస్థికంకాలసంకీర్ణా హాహాభూతనరాకులా।
శూన్యభూయిష్ఠనగరా దగ్ధగ్రామనివేశనా॥ 12-141-20(70651)
క్వచిచ్చోరైః క్వచిచ్ఛూరైః క్వచిద్రాజభిరాతురైః।
పరస్పరభయాచ్చైవ శూన్యభూయిష్ఠనిర్జనా॥ 12-141-21(70652)
గతదైవతసంస్థానా వృద్ధబాలవినాకృతా।
గోజావిమహిషీహీనా పరస్పరపరాహతా॥ 12-141-22(70653)
హతవిప్రా హతారక్షా ప్రనష్టోత్సవసంచయా।
శవభూతనరప్రాయా బభూవ వసుధా తదా॥ 12-141-23(70654)
తస్మిన్ప్రతిభయే కాలే క్షీణధర్మే యుధిష్ఠిర।
బభూవుః క్షుధితా మర్త్యాః ఖాదమానాః పరస్పరం॥ 12-141-24(70655)
ఋషయో నియమాంస్త్యక్త్వా పరిత్యక్తాగ్నిదేవతాః।
ఆశ్రమాన్సంపరిత్యజ్య పర్యధావన్నితస్తతః॥ 12-141-25(70656)
విశ్వామిత్రోఽథ భగవాన్మహర్షిరనికేతనః।
క్షుధా పరిగతో ధీమాన్సమంతాత్పర్యధావత్॥ 12-141-26(70657)
త్యక్త్వా దారాంశ్చ పుత్రాంశ్చ కస్మింశ్చ జనసంసది।
భక్ష్యాభక్ష్యసమో భ్రూత్వా నిరగ్నిరనికేతనః॥ 12-141-27(70658)
స కదాచిత్పరిపతఞ్శ్వపచానాం నికేతనం।
హింస్రాణాం ప్రాణిఘాతానామాససాద వనే క్వచిత్॥ 12-141-28(70659)
విభిన్నకలశాకీర్ణం శ్రమాంసేన చ భూషితం।
వరాహఖరభగ్నాస్థికపాలఘటసంకులం॥ 12-141-29(70660)
మృతచేలపరిస్తీర్ణం నిర్మాల్యకృతభూషణం।
సర్పనిర్మోకమాలాభిః కృతచిహ్నకుటీముఖం॥ 12-141-30(70661)
కుక్కుటారాబహులం గర్దభధ్వనినాదితం।
ఉద్ధోషద్భిః ఖరైర్వాక్యైః కలహద్భిః పరస్పరం॥ 12-141-31(70662)
ఉలూకపక్షిధ్వనిభిర్దేవతాయతనైర్వృతం।
లోహఘంటాపరిష్కారం శ్వయూథపరివారితం॥ 12-141-32(70663)
తత్ప్రవిశ్య క్షుధావిష్టో గాధిపుత్రో మహానృపిః।
ఆహారాన్వేషణే యుక్తః పరం యత్నం సమాస్థితః॥ 12-141-33(70664)
న చ క్వచిదవిందత్స భిక్షమాణోఽపి కౌశికః।
మాంసమన్నం ఫలం మూలమన్యద్వా తత్ర కించన॥ 12-141-34(70665)
అహో కృచ్ఛ్రం మయా ప్రాప్తమితి నిశ్చిత్య కౌశికః।
పపాత భూమౌ దౌర్బల్యాత్తస్మింశ్చండాలపక్కణే॥ 12-141-35(70666)
స చింతయామాస మునిః కింను మే సుకృతం భవేత్।
కథం వృథా న మృత్యుః స్యాదితి పార్థివసత్తమ॥ 12-141-36(70667)
స దదర్శ శ్వమాంసస్య కుతంత్రీం పతితాం మునిః।
చండాలస్య గృహే రాజన్సద్యః శస్త్రహతస్య వై॥ 12-141-37(70668)
స చింతయామాస తదా స్తేయం కార్యమితో మయా।
న--దానీముపాయో మే విద్యతే ప్రాణధారణే॥ 12-141-38(70669)
---సు విహితం స్తేయం విశిష్టసమహీనతః।
పరస్పరం భవేత్పూర్వమాస్థేయమితి నిశ్చయః। 12-141-39(70670)
హీనాదాదేయమాదౌ స్యాత్సమానాత్తదనంతరం।
అసంభవే త్వాదదీత విశిష్టాదపి ధార్మికాత్॥ 12-141-40(70671)
సోఽహమంతావసాయీనాం హరాంయేనాం ప్రతిగ్రహాత్।
న స్తేయదోషం పశ్యామి హరిష్యాంయేతదామిషం॥ 12-141-41(70672)
ఏతాం బుద్ధిం సమాస్థాయ విశ్వామిత్రో మహామునిః।
తస్మిందేశే సుసుష్వాప పతితో యత్ర భారత॥ 12-141-42(70673)
స విగాఢాం నిశాం దృష్ట్వా సుప్తే చండాలపక్కణే।
శనైరుత్థాయ భగవాన్ప్రవివేశ కుటీముఖం॥ 12-141-43(70674)
స సుప్త ఏవ చండాలః శ్లేష్మాపిహితలోచనః।
పరిభిన్నస్వరో రూక్షః ప్రోవాచాప్రియదర్శనః॥ 12-141-44(70675)
కః కుతంత్రీం ఘట్టయతి సుప్తే చండాలపక్కణే।
జాగర్మి నైవ సుప్తోఽస్మి హతోఽసీతి చ దారుణః॥ 12-141-45(70676)
విశ్వామిత్రోఽహమిత్యేవ సహసా తమువాచ హ।
సహసాఽభ్యాగతం భూయః సోద్వేగస్తేన కర్మణా॥ 12-141-46(70677)
విశ్వామిత్రోఽహమాయుష్మన్నాగతోఽహం బుభుక్షితః।
మా వధీర్మమ సద్బుద్ధే యది సంయక్ప్రపశ్యసి॥ 12-141-47(70678)
చండాలస్తద్వచః శ్రుత్వా మహర్షేర్భావితాత్మనః।
శయనాదుపసంభ్రాంత ఉద్యయౌ ప్రతి తం తతః॥ 12-141-48(70679)
స విసృజ్యాశ్రు నేత్రాభ్యాం బహుమానాత్కృతాంజలిః।
ఉవాచ కౌశికం రాత్రౌ బ్రహ్మన్కిం తే చికీర్షితం॥ 12-141-49(70680)
విశ్వామిత్రస్తు మాతంగమువాచ పరిసాంత్వయన్।
క్షుధితోఽంతర్గతప్రాణో హరిష్యామి శ్వజాఘనీం॥ 12-141-50(70681)
క్షుధితః కలుషం యాతో నాస్తి హ్రీరశనార్థినః।
క్షుచ్చ మాం దూషయత్యత్ర హరిష్యామి శ్వజాఘనీం॥ 12-141-51(70682)
అవసీదంతి మే ప్రాణాః స్మృతిర్మే నశ్యతి క్షుధా।
దుర్బలో నష్టసంజ్ఞశ్చ భక్ష్యాభక్ష్యవివర్జితః।
సోధర్మం బుధ్యమానోఽపి హరిష్యామి శ్వజాఘనీం॥ 12-141-52(70683)
యదా భైక్షం న విందామి యుష్మాకమహమాలయే।
తదా బుద్ధిః కృతా పాపే హరిష్యామి శ్వజాఘనీం॥ 12-141-53(70684)
అగ్నిర్ముఖం పురోధాశ్చ దేవానాం శుచిషాఙ్విభుః।
యథా చ సర్వభుగ్బ్రహ్మా తథా మాం విద్ధి ధర్మతః॥ 12-141-54(70685)
తమువాచ స చండాలో మహర్షే శృణు మే వచః।
శ్రుత్వా తథా తమాతిష్ఠ యథా ధర్మో న హీయతే॥ 12-141-55(70686)
ధర్మం తవాపి విప్రర్షే శృణు యత్తే బ్రవీంయహం॥ 12-141-56(70687)
మృగాణామధమం శ్వానం ప్రవదంతి మనీషిణః।
తస్యాప్యధమ ఉద్దేశః శరీరస్య తు జాఘీ॥ 12-141-57(70688)
నేదం సంయగ్వ్యవసితం మహర్షే కర్మ గర్హితం।
చండాలస్వస్య హరణమభక్ష్యస్య విశేషతః॥ 12-141-58(70689)
సాధ్వన్యమనుపశ్య త్వముపాయం ప్రాణధారణే।
శ్వమాంసలోభాత్తపసో నాశస్తే స్యాన్మహామునే॥ 12-141-59(70690)
జానతా విహితో మార్గో న కార్యో ధర్మసంకరః।
మా స్మ ధర్మం పరిత్యాక్షీస్త్వం హి ధర్మవిదుత్తమః॥ 12-141-60(70691)
విశ్వామిత్రస్తతో రాజన్నిత్యుక్తో భరతర్షభ।
క్షుధార్తః ప్రత్యువాచేదం పునరేవ మహామునిః॥ 12-141-61(70692)
నిరాహారస్య సుమహాన్మమ కాలోఽభిధావతః।
న విద్యతేఽప్యుపాయశ్చ కశ్చిన్మే ప్రాణధారణే॥ 12-141-62(70693)
యేనకేన విశేషేణ కర్మణా యేనకేనచిత్।
ఉజ్జిహీర్షే సీదమానః సమర్థో ధర్మమాచరేత్॥ 12-141-63(70694)
ఐంద్రో ధర్మః క్షత్రియాణాం బ్రాహ్మణానామథాగ్నికః।
బ్రహ్మవహ్నిర్మమ బలం భోక్ష్యామి శమయన్క్షుధాం॥ 12-141-64(70695)
యథాయథైవ జీవేద్ధి తత్కర్తవ్యమహేలయా।
జీవితం మరణాచ్ఛ్రేయో జీవంధర్మమవాప్నుయాత్॥ 12-141-65(70696)
సోఽహం జీవితమాకాంక్షన్నభక్ష్యస్యాపి భక్షణం।
వ్యవస్యే బుద్ధిపూర్వం వై తద్భవాననుమన్యతాం॥ 12-141-66(70697)
జీవంధర్మం చరిష్యామి ప్రణోత్స్యాంయశుభాని తు।
తపోభిర్విద్యయా చైవ జ్యోతీంషీవ మహత్తమః॥ 12-141-67(70698)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-68x(5749)
నైతత్ఖాదన్ప్రాప్స్యసే ప్రాణమద్య
నాయుర్దీర్ఘం నామృతస్యేవ తృప్తిం।
భిక్షామన్యాం భిక్ష మా తే మనోస్తు
శ్వభక్షణే శ్వా హ్యభక్ష్యో ద్విజానాం॥ 12-141-68(70699)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-69x(5750)
న దుర్భిక్షే సులభం మాంసమన్య
చ్ఛ్వపాకమన్యే న చ మేఽస్తి విత్తమ।
క్షుఘార్తశ్చాహమగతిర్నిరాశః
శ్వజాఘనీం ష·డ్సాత్సాధు మన్యే॥ 12-141-69(70700)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-70x(5751)
పంచ పంచనఖా భక్ష్యా బ్రహ్మక్షత్రస్య వై విశః।
`శల్యకః శ్వావిధో గోధా శశః కూర్మశ్చ పంచమః।'
యది శాస్త్రం ప్రమాణం తే మాఽభక్ష్యే వై మనః కృథాః॥ 12-141-70(70701)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-71x(5752)
అగస్త్యేనాసురో జగ్ధో వాతాపిః క్షుధితేన వై।
అహమాపద్గతః క్షుబ్ధో భక్షయిష్యే శ్వజాఘనీం॥ 12-141-71(70702)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-72x(5753)
భిక్షామన్యామాహరేతి న చ కర్తుమిహార్హసి।
న నూనం కార్యమేతద్వై హర కామం శ్వజాఘనీం॥ 12-141-72(70703)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-73x(5754)
శిష్టా వై కారణం ధర్మే తద్వృత్తమనువర్తయే।
పరాం మేధ్యాశనాదేనాం భక్ష్యాం మన్యే శ్వజాఘనీం॥ 12-141-73(70704)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-74x(5755)
అసద్భిర్యః సమాచీర్ణో న స ధర్మః సనాతనః।
అకార్యమిహ కార్యం వా మా ఛలేనాశుభం కృథాః॥ 12-141-74(70705)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-75x(5756)
న పాతకం నావమతమృషిః సన్కర్తుమర్హతి।
సమౌ చ శ్వమృగౌ మన్యే తస్మాద్భోక్ష్యే శ్వజాఘనీం॥ 12-141-75(70706)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-76x(5757)
యద్బ్రాహ్మణార్థే కృతమర్థినేన
తేనర్షిణా తదభక్ష్యం న కామాత్।
స వై ధర్మో యత్ర న పాపమస్తి
సర్వైరుపాయైర్గురవో హి రక్ష్యాః॥ 12-141-76(70707)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-77x(5758)
మిత్రం చ మే బ్రాహ్మణస్యాయమాత్మా
ప్రియశ్చ మే పూజ్యతమశ్చ లోకే।
తద్భోక్తుకామోఽహమిమాం జిహీర్షే
నృశంసానామీదృశానాం న విభ్యే॥ 12-141-77(70708)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-78x(5759)
కామం నరా జీవితం సంత్యజంతి
న చాభక్ష్యే క్వచిత్కుర్వంతి బుద్ధిం।
సర్వాంశ్చ కామాన్ప్రాప్నువంతీతి విద్ధి
స్వర్గే నివాసాత్సహతే క్షుధాం వై॥ 12-141-78(70709)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-79x(5760)
స్థానే భవేత్స యశః ప్రేత్యభావే
నిఃసంశయః కర్మణాం వై వినాశః।
అహం పునర్వ్రతనిత్యః శమాత్మా
మూలం రక్ష్యం భక్షయిష్యాంయభక్ష్యం॥ 12-141-79(70710)
బుద్ధ్యాత్మకే వ్యక్తమస్తీతి సృష్టో
మోక్షాత్మకే త్వం యథా శిష్టచక్షుః।
యద్యప్యేతత్సంశయాచ్చ త్రపామి
నాహం భవిష్యామి యథా న మాయా॥ 12-141-80(70711)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-81x(5761)
గోపనీయమిదం దుఃఖమితి మే నిశ్చితా మతిః।
దుష్కృతం బ్రాహ్మణం సంతం యస్త్వామహముపాలభే॥ 12-141-81(70712)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-82x(5762)
పిబంత్యేవోదకం గావో మండూకేషు రువత్స్వపి।
న తేఽధికారో ధర్మేఽస్తి వా భూరాత్మప్రశంసకః॥ 12-141-82(70713)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-83x(5763)
సుహృద్భూత్వాఽనుశోచే త్వాం కృపా హి త్వయి మే ద్విజ।
తదిదం శ్రేయ ఆధత్స్వ మా లోభే చేత ఆదధాః॥ 12-141-83(70714)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-84x(5764)
సృహృన్మే త్వం సుఖేప్సుశ్చేదాపదో మాం సముద్ధర।
జామఽహం ధర్మతోఽఽత్మానముత్సృజేమాం శ్వజాఘనీం॥ 12-141-84(70715)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-85x(5765)
నైవోత్సహే భవతో దాతుమేతాం
నోపేక్షితుం హ్రియమాణం స్వమన్నం।
ఉభౌ స్యావః శ్వమలేనానులిప్తౌ
దాతా చాహం బ్రాహ్మణస్త్వం ప్రతీచ్ఛం॥ 12-141-85(70716)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-86x(5766)
అద్యాహమేతద్వౄజినం కర్మ కృత్వా
జీవంశ్చరిష్యామి మహాపవిత్రం।
సంపూతాత్మా ధర్మమేవాభిపత్స్యే
యదేతయోర్గురు తద్వై బ్రవీహి॥ 12-141-86(70717)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-87x(5767)
ఆత్మైవ సాక్షీ కిల ధర్మకృత్యే
త్వమేవ జానాసి యదత్ర దుష్కృతం।
యో హ్యాద్రియాద్భక్ష్యమితి శ్వమాంసం
మన్యే న తస్యాస్తి వివర్జనీయం॥ 12-141-87(70718)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-88x(5768)
ఉపధానైః సాధతే నాపి దోషః
కార్యే సిద్ధే మిత్ర నాత్రాపవాదః।
అస్మిన్నహింసా నానృతే వాక్యలేశో
భక్ష్యక్రియా యత్ర న తద్గరీయః॥ 12-141-88(70719)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-89x(5769)
యద్యేష హేతుస్తవ ఖాదనే స్యా
న్న తే వేదః కారణం నార్యధర్మః।
తస్మాద్భక్ష్యే భక్షణే వా ద్విజేంద్ర
దోషం న పశ్యామి యథేదమత్ర॥ 12-141-89(70720)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 12-141-90x(5770)
న పాతకం భక్షమాణస్య దృష్టం
సురాం తు పీత్వా పతతీతి శబ్దః।
అన్యోన్యకార్యాణి యథా తథైవ
న లేపమాత్రేణ కృతం హినస్తి॥ 12-141-90(70721)
శ్వపచ ఉవాచ। 12-141-91x(5771)
`పాదౌ మూలం సమభవద్వృంతాకం శిర ఉచ్యతే।
శేఫాత్తు గృంజరం జాతం పలాండుస్త్వండసంభవః॥ 12-141-91(70722)
శ్వరోమజః శైవ్యశాకో లశునం ద్విజసంభవం।
చుక్కినామా పర్ణశాకః కర్ణాదజని భూసుర॥' 12-141-92(70723)
అస్థానతో హీనతః కుత్సితాద్వా
తద్విద్వాంసం బాధతే సాధు వృత్తం।
శ్వానం పునర్యో లభతేఽభిషంగా
త్తేనాపి దండః సహితవ్య ఏవ॥ 12-141-93(70724)
భీష్మ ఉవాచ। 12-141-94x(5772)
ఏవముక్త్వా నివవృతే మాతంగః కౌశికం తదా।
విశ్వామిత్రో జహారైవ కృతబుద్ధిః శ్వజాఘనీం॥ 12-141-94(70725)
తతో జగ్రాహ స శ్వాంగం జీవితార్థీ మహామునిః।
సదారస్తాముపాహృత్య వనే భోక్తుమియేప సః॥ 12-141-95(70726)
అథాస్య బుద్ధిరభవద్విధినాఽహం శ్వజాఘనీం।
భక్షయామి యథాకాలం పూర్వం సంతర్ప్య దేవతాః॥ 12-141-96(70727)
తతోఽగ్నిముపసంహృత్య బ్రాహ్మేణ విధినా మునిః।
ఐంద్రాగ్నేయేన విధినా చరుం శ్రపయత స్వయం॥ 12-141-97(70728)
తతః సమారభత్కర్మ దైవం పిత్ర్యం చ భారత।
ఆహూయ దేవానింద్రాదీన్భాగంభాగం విధిక్రమాత్॥ 12-141-98(70729)
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు ప్రవవర్ష స వాసవః।
సంజీవయన్ప్రజాః సర్వా జనయామాస చౌషధీః॥ 12-141-99(70730)
విశ్వామిత్రోఽపి భగవాంస్తపసా దగ్ధకిల్చిషః।
కాలేన మహతా సిద్ధిమవాప పరమాద్భుతాం॥ 12-141-100(70731)
స సంహృత్య చ తత్కర్మ అనాస్వాద్య చ తద్ధవిః।
తోషయామాస దేవాంశ్చ పితౄంశ్చ ద్విజసత్తమః॥ 12-141-101(70732)
ఏవం విద్వానదీనాత్మా వ్యసనస్థో జిజీవిషుః।
సర్వోపాయైరుపాయజ్ఞో దీనమాత్మానముద్ధరేత్॥ 12-141-102(70733)
ఏతాం బుద్ధిం సమాస్థాయ జీవితవ్యం సదా భవేత్।
జీవన్పుణ్యమవాప్నోతి పురుషో భద్రమశ్నుతే॥ 12-141-103(70734)
తస్మాత్కౌంతేయ విదుషా ధర్మాధర్మవినిశ్చయే।
బుద్ధిమాస్థాయ లోకేఽస్మిన్వర్తితవ్యం కృతాత్మనా॥ ॥ 12-141-104(70735)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి ఆపద్ధర్మపర్వణి ఏకచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 141॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-141-7 అతితిక్షుః యుక్తుమనిచ్ఛుః। అనుక్రోశాత్ దయాతః॥ 12-141-9 అప్రాప్తప్రాపణం యోగః। ప్రాప్తసంరక్షణం క్షేమః॥ 12-141-12 పక్కణే చండాలాగారే॥ 12-141-15 ప్రతిలోమో వక్రః। వ్యావృత్తం అన్యథాభూతం మండలం యస్య॥ 12-141-16 అవశ్యాయో ధూమికా॥ 12-141-19 విషణో విక్రయాదిః। ఆపణో హట్టః॥ 12-141-23 హతా ఆరక్షా రక్షాకర్తారో యస్యాం సా॥ 12-141-36 వృథా అన్నం వినా॥ 12-141-37 కుతంత్రీం దండికాం॥ 12-141-39 విప్రేణ ప్రాణరక్షార్థం కర్తవ్యమితి నిశ్చయః ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-141-41 ప్రతిగ్రహాత్తజ్జదోషాత్ స్తైన్యదోషమధికం న పశ్యామీత్యర్థః॥ 12-141-45 ఘట్టయతి చాలయతి॥ 12-141-47 మమ మాం॥ 12-141-51 కలుషం యాతః పాపం కర్మానుసృతః॥ 12-141-54 అగ్నిర్దేవానాం ముఖం చ పురోధాశ్చ సః। శుచిషాట్ శుచి మేధ్యమేవ సహతే నామేధ్యం తథాహం బ్రహ్మా బ్రాహ్మణోఽపి తత్తుల్యత్వాత్సర్వభుగ్భవిష్యామీత్యర్థః॥ 12-141-64 ఐంద్రః పాలాత్మకః। ఆగ్నికః సర్వభుక్త్వరూపః। బ్రహ్మ వేదః స ఏవ వహ్నిః॥ 12-141-72 ఇతి కర్తుం నార్హసీతి యోజనా॥ 12-141-73 శిష్టాః అగస్త్యాదయః॥ 12-141-75 సమౌ పశుత్వాదితి భావః నృశంసమపి భక్షిత్వా తేన వాతాపినా భక్ష్యమాణా బ్రాహ్మణా రక్షితా ఇతి ధర్మ ఏవేత్యర్థః॥ 12-141-77 తర్హి అయమాత్మా దేహో మమ మిత్రం ఏతస్య రక్షణార్థం మయాప్యేతద్భుక్తం చేన్న కశ్చిద్దోషోఽస్తీత్యాహ మిత్రం చేతి॥ 12-141-79 స కామః ప్రేత్యభావే మరణే సతి యశః యశస్కరో భవేదితి స్థానే యుక్తం। అనశనేన మరణం శ్రేయ ఇతి సత్యమిత్యర్థః। జీవతస్త్వనశ్నతో ధర్మలోపః ప్రత్యక్షః। మూలం ధర్మస్య శరీరం రక్ష్యం తస్య వైకల్యేన ధర్మవిరోధో భవతీత్యర్థః॥ 12-141-80 బుద్ధ్యాత్మకే వ్యక్తమస్తీతి పుణ్యం మోహాత్మకే యత్ర యథా శ్వభక్ష్యే। యద్యప్యేత త్సంశయాత్మా చరామి నాహం భవిష్యామి యథా త్వమేవేతి ఝ. పాఠః। తత్ర బుద్ధ్యాత్మకే ప్రమాతరి విచారితే శ్వజాఘనీభక్షణేఽపి పుణ్యమస్తీతి జానే। జ్ఞానోత్పత్తియోగ్యం శరీరమపథేన్నాపి రక్ష్యమేవేతి భావః। తథాపి శ్వభక్షణమాత్రేణ స్వాదృశః శ్వపచోఽహం న భవిష్యామి। తపసా దోషం దూరీకర్తుం శక్తోఽస్మీతి భావః॥ 12-141-81 ఇదం శ్వజాఘనీభక్షణజం దుఃఖం పాపం గోపనీయం గూహనీయం త్వయా క్రియమాణం నిరసనీయమితి మే బుద్ధిర్నిశ్చితాస్తి॥ 12-141-82 ధర్మే ధర్మానుశాసనే॥ 12-141-85 ప్రతీచ్ఛన్ ప్రతిగృహ్ణన్॥ 12-141-89 హేతుః ప్రాణపోషణేచ్ఛాస్తి। కారణం ప్రమాణం। భక్ష్యే భక్షణే। అభక్షణే ఇతి చ్ఛేదః॥ 12-141-90 పతతీతి శబ్దః శబ్దశాస్త్రస్యాజ్ఞామాత్రం। పరంతు పాపహేతుర్ముఖ్యో హింసాఖ్యోఽత్ర న దృశ్యత ఇతి భవః। అన్యోన్యకార్యాణి మైథునాని। లేపమాత్రేణ కృతం పుణ్యం హినస్తి నాశయతి। తేన ఈషత్పాపోత్పత్తిరస్తు నతు బ్రాహ్మణ్యాది ధర్మహానిరస్తీతి భావః॥ 12-141-93 అస్థానతశ్చాండాలగృహాత్। హీనతశ్చౌర్యతః। కుత్సితాదదిత్సతః కదర్యాత్। అభిషంగాదత్యాగ్రహాత్। శ్వానం లభతే తేనాపి తేనైవ దండః సహితవ్యః సోఢవ్యఏవ। నను దాతుర్మమ దోషోఽస్తీతి భావః। అస్థానతో హీనతః కుత్సితాద్వా యో వై ద్విజం బాధతే సాధువృత్తం। స్థానం పునర్యో లభతేతిభంగాత్తేనాపి దండః ప్రహితః స ఏవేతి ధ. పాఠః॥ 12-141-96 యథాకామమితి ఝ. పాఠః॥ 12-141-100 సిద్ధిమియేషేతి ట. డ. ద. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.